Adresgegevens

(+31) 06-53781356 info@roygrunewald.com

Haarstraat 3
4201 JA Gorinchem (NL)

DE PRIKKEL EN HET PLOT

DE PRIKKEL EN HET PLOT

De signalen die het brein aan het werk zetten

  • De mededeling (eis, bevel, standpunt, omroep) > we doen, volgen op of niet etc. maar het brein vergeet dit snel

  • Het verslag (verloop van feiten, journaal, proces verbaal, rapportage) > we nemen het aan of niet, maar kunnen die veelheid van gegevens niet allemaal onthouden

  • De vertelling (feiten en gebeurtenissen worden vertaald in verbeelding en emoties) > zet ons aan het denken

Er zijn drie vormen van basis communicatie: de mededeling, het verslag en de vertelling. Mededelingen worden door ons brein kortstondig onthouden en hetzelfde geldt voor verslagen en rapporten. Heeft iemand ooit een volledig rapport onthouden? Nee. Maar vertelling worden wel in het brein vastgelegd. De vertelling is een zodanige opbouw en rangschikking van (beeld)taal, dat er in de hoofden van het publiek een continue prikkeling ontstaat van emoties, zintuigelijke gewaarwordingen, mee willen denken, gepuzzel en daardoor ontstaat een zekere spanning (activeert het brein en raakt het hart).

We zijn dol op verhalen!

Een goed verhaal, daar gaan we voor zitten. Daar nemen we de tijd voor. Waarom?

  • We zijn nieuwsgierig

  • We onthouden verhalen veel beter dan mededelingen en rapporten

  • Een goed verhaal stimuleert het hoofd en raakt het hart

Een orkaan op de Filippijnen, het proces verbaal van een jeugd delinquent, een eindrapport over fraude in de zorg. De kranten staan dagelijks vol van mededelingen en verslagen. We lezen het in de krant, we zien de beelden op het journaal… en zijn het in een fractie van seconden later alweer vergeten. Maar het verhaal van dat eenzame jongetje op de Filippijnen dat iedereen heeft verloren en nu zelf moet overleven, doet ons de portemonnee trekken. Het levensverhaal van de misbruikte en kansarme jonge crimineel roept gevoelens op van empathie. Door het verhaal van de fraude worden er ineens wel Kamervragen gesteld. Verhalen raken ons emotioneel, verhalen zetten aan tot actie. Feiten en rapporten niet.

STORYTELLING

is the most important and powerful instrument to manage and to enrich the experience of the public.

Waaraan herkennen mensen, de toehoorder, kijker, kortom: het publiek een briljant verhaal? Om drie redenen:

  • Het begin is prikkelend genoeg. Er zit een zekere belofte in het begin, dat zodanig nieuwsgierig maakt, dat men het vervolg en de afloop wil weten

  • Het voert het publiek stapsgewijs mee naar het einde met een boodschap of moraal

  • Het zet continu het brein van elke toehoorder aan het werk

Nieuwsgierigheid prikkelen

Denk daarbij niet dat het alleen gaat om bijvoorbeeld dikke romans en lange speelfilms. Het geldt net zo goed voor een kort verhaal, een column, een mop en zelfs het kleinst denkbare verhaal, de six word story. Het prikkelen van de nieuwsgierigheid is van belang om publiek te trekken, een publiek wat aandacht zal hebben voor wat jij te vertellen hebt. Het meest voor de hand liggend is het gebruik van een titel en een eventuele ondertitel. Onderschat dat niet. Tijdens mijn werk als columnist was ik soms meer tijd kwijt aan het bedenken van een goede titel dan aan het verhaal zelf. Titel en onder- of boven titel hebben verschillende functies. Een daarvan (het maakt niet uit welke, dat is afhankelijk van factoren als spelen met taal, keuze wat het meest moet opvallen etc.) is de prikkel, de ander is de toelichting. Als een titel alleen niet voldoende prikkelt, te algemeen is, of de kans bestaat dat je je publiek op het verkeerde been zet, is een onder/boventitel noodzakelijk.

Verhalen die in het dagelijkse leven worden verteld, prikkelen door een goed gekozen openingszin. Soms in de vorm van een mededeling (“wat je net zegt doet me denken aan…” of: “wat ik gisterenavond toch heb meegemaakt…”), soms als een vraag. (“Ken je die mop van die twee…?” of: “Had ik je al verteld over…?”). In beide gevallen trek je de aandacht door de andere persoon erbij te betrekken. Je doet rechtstreeks een belofte dat je iets zult gaan vertellen wat nu nog jouw geheim is maar wat je, zodra de ander jou aandacht geeft, dit met die ander wil delen.

Verhalen in het dagelijks leven hebben geen ‘theatrale setting’. Dat wil zeggen dat ze rechtstreeks van mond tot oor worden gecommuniceerd. Bij de koffie, in de kroeg, tijdens recepties etc. Wat niet betekent dat er geen dramatische middelen worden toegepast zoals stemwisselingen of – imitaties, gebaren, grimassen etc. Ook de omstandigheden bepalen het succes van de prikkel. Als je begint met: “Ken je die mop van die twee domme blondjes?” Dan heeft dat meer succes in een kroeg met kerels dan in de pauze van een lezing over hedendaags feminisme. We weten donders goed dat er momenten zijn dat je beter je mond kunt houden.

In media neemt men om te prikkelen vaak een toevlucht tot een korte samenvatting (boeken), een uitdaging (games) of een krachtige teaser (film).

Een titel als ‘Dokter Zhivago’ zegt eigenlijk niets als je hem niet kent. Een onder- of boventitel alleen is niet voldoende, dus komt er op de omslag van het boek een kort verhaal die de koper moet lokken. Bij games kan men vaak even (gratis) uitproberen. Hier zit de prikkelen in de uitdaging of de opdracht. Heel bekend is het verschijnsel wat in detectives en thrillers wordt toegepast: De film begint met de misdaad, om te voorkomen dat de kijker wegzapt.

Stap voor stap: het plot

Goed, de nieuwsgierigheid is geprikkeld. Er is aandacht, de belofte is gedaan. Het gaat er nu om, om die belofte ten volle waar te maken. Als er niet gelachen wordt om bovenstaande mop, dan is het verhaal mislukt. Dus moet het verhaal nu worden opgebouwd. Die opbouw van elk verhaal gaat volgens een strak stramien, maar met eindeloze variaties daarbinnen en dat maakt het zo interessant. Daarom hebben niet alle verhalen een vaste gelijkenis qua structuur. Toch is er een noodzakelijke basis structuur. Zo moet je bijvoorbeeld nooit aan het begin van je verhaal de clou vertellen. Ook is het voor het publiek handig dat ze weten wanneer het verhaal zich afspeelt en wie er meedoen. Stap voor stap wordt de spanning opgevoerd, waarbij elk volgende spanningsmoment net iets spannender is is dan het voorgaande. Ik kom daar uitgebreid op terug als we Roodkapje bezoeken. Iedere stap moet ook te volgen zijn, er moet een zekere logica in zitten.